Metanoia: voorbij de Geest

‘Metanoia’ is een naam, een droom die werkelijkheid wil worden. ‘Metanoia’ betekent ommekeer, geestesverandering. Voor de Grieken betekende het een fundamentele verschuiving of verandering, of nog meer letterlijk: een beweging opzij. Want ‘meta’ betekent naast, achter, voorbij de geest. Terwijl ‘noia’ - komende van de stam ‘noos’ - van de geest, betekent.
Blijkt dat Johannes de Doper het begrip ‘Metanoia’ in de mond heeft genomen wanneer hij doopte in de Jordaan. In de vroegere gnostische traditie kreeg het ook de betekenis van het ‘opwekken van een gemeenschappelijke intuïtie’ en ’het rechtstreeks kennen van het hoogste’.
Peter Senge schrijft in zijn boek de ‘De Vijfde Discipline’:
“Wie de diepere betekenis van ‘Metanoia’ begrijpt, begrijpt de diepere betekenis van ‘leren’, want leren houdt tenslotte ook een verschuiving of beweging van de geest in. Werkelijk leren raakt de kern van ons mens-zijn. Door te leren her-scheppen we onszelf.”
Door te ‘leren zoeken’ worden we in staat gesteld iets te doen dat we daarvoor niet konden en krijgen we letterlijk een nieuwe kijk op de wereld en op onszelf in die wereld en breiden we ons scheppend vermogen uit. Naar dit soort leren hebben we hoe dan ook allemaal een diepe hunkering. (uit de prospectus van VZW  Metanoia).

Vroeg of laat moeten we allemaal de mentale transitie doormaken

Mijn levensfilosofie is eenvoudig: het belangrijkste wat je als mens te doen hebt, is het leven op een goede manier doorgeven aan de volgende generaties. Dat betekent dat je omziet naar wat je doet. Ik kom uit een bestel dat zijn tijd heeft gehad. Juist doordat ik er zo diep in betrokken was, heb ik een scherp zicht op wat niet functioneert en waarom. Ik vind het mijn taak die inzichten uit te dragen. Het is geen bekering, maar voortschrijdend inzicht. Ik ben een katholieke jongen, maar ook een taoïst: leef harmonieus met je omgeving en doe wat moet doen. Vroeg of laat moeten we allemaal die mentale transitie doormaken. Een nieuwe manier van leven en werken vereist een cultuuromslag, een nieuw beschavingsmodel zelfs waarbij we van een individualistische, winstgedreven ethiek overgaan naar een cultuur van samenhang en onderlinge afhankelijkheid. Die omwenteling is volop aan de gang, al zitten veel gevestigde machten nog in de fase van de ontkenning. De mensheid is er sinds haar ontstaan als eencellige wezens altijd in geslaagd een volgende fase van bewustzijn te bereiken. ... We zitten op een cruciaal evolutionair moment in de geschiedenis van de mensheid. Een heel nieuw speelveld gaat open. Boeiender kan het niet zijn, toch? (Herman Wijffels, ex-ceo Rabobank en hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering Universiteit Utrecht, De Tijd 10/11/2012)

Van lineair naar circulair, van specialisatie naar integratie, van globalisatie naar deglobalisatie.

De crisis maakt duidelijk dat de oude groeiforrnule, gebaseerd op financiële en ecologische schulden, vastloopt. Als tien jaar stagnatie dat besef in alle vezels van de maatschappij doet doordringen, hebben we winst gemaakt. ... We moeten er ons gewoon bewust van worden dat we financieel en ecologisch tegen grenzen zijn aangebotst die we op de oude manier niet meer kunnen verleggen. We moeten naar een nieuw maatschappijmodel. Dat is de enige uitweg uit de crisis. 

Dat betekent we ons houden aan drie heel basale principes. 

We stoppen met financiële schulden te maken en boven onze stand te leven. 

We gaan ecologisch niet langer in de overshoot door te vervuligen en onze hulpbronnen te verspillen. En we gaan onze maatschappij anders organiseren. In essentie beteken het dat we van een lineair productiesysteem overstappen naar een circulaire economie. Wat we vandaag doen, is onzinnig: we graven grondstoffen op, stoken ze op of maken er iets van, en wat we niet meer kunnen gebruiken aan het einde van de cyclus, gooien we weg. We moeten naar een circulair systeem, waarbij we onze energie zelf produceren en producten aan het einde van hun levenscyclus hergebruiken als grondstof voor nieuwe. Steeds opnieuw. De potentie daarvan is enorm. Technologie wordt de poort naar overvloed. ... 

Tegelijk moeten we ons anders organiseren. De meeste organisaties werken volgen een piramidale, mechanische structuur. Mensen zitten in een hokje en mogen precies doen wat daar is voorgeschreven. Ze mogen zich vooral niet bemoeien met wat in het hokje daarnaast gebeurt. Terwijl ze in staat zijn hokjes te doorbreken en holistisch te denken. Maar het arbeidssysteem stimumeert dat niet. Als je gaat werken, kan je net zo goed de helft van je mogelijkheden thuis laten, want die heb je toch niet nodig. ... Dit gaat terug op de newtoniaanse opvatting dat de wereld een soort mechaniek is, en dat specialisatie de weg is naar efficiëntie. Maar dat verhaal loopt op zijn einde. Specialisatie blijkt nu de oorzaak van allerlei ongemak. Van milieuproblemen. Van de vervreemding van mensen. We hebben processen gecreëerd die in een koker zitten en die we binnen die koker optimaliseren. Zonder te kijken naar de negatieve effecten links en rechts ervan. We organiseren onszelf met een paardenbril op. Dat is net wat een circulair systeem niét nodig heeft. We moeten leren samenwerken, integreren. Onze arbeidsmarkt en onze productie fysiek zo organiseren dat het ene proces voortbouwt op het andere.

Er zijn genoeg krachten in het bedrijfsleven en de maatschappij die al bezig zijn met die omwenteling. Kijk naar al die burgers die hun eigen energieproductie organiseren....lnteressant aan dit verhaal is dat je tot nieuwe bedrijfsmodellen komt. In een circulaire economie is het logisch dat een fabrikant zijn producten niet verkoopt rnaar verhuurt, zodat hij de grondstof in handen houdt. ...We moeten op een andere manier naar eigendom leren kijken. ... Voorbij het 'hebben' ligt een comfortabel leven zonder de last van eigendom. ... Maar ik zeker op zou inzetten, is alles wat maken heeft met ICT, nanotechnologie of materiaaltechnologie.... We staan voor een periode van deglobalisering. ..... Ze vergt investeringen, en er zit een hoop werk aan vast. Ik ben hoopvol, omdat we met dit model opnieuw banen importeren. Elk dak waarop zonnepanelen worden gelegd, betekent lokale werkgelegenheid. Recycleren van grondstoffen doe je lokaal. .... Hoe gaan we die ingrijpende transitie van lineair naar circulair financieren? Simpelweg: door onze spaargelden via het bankwezen aan te wen. De financiële sector moet dienstbaar zijn aan de transitie. Een deel van de sector is in de speculatieve economie verzeild geraakt. Daar moeten ze uit. Banken hebben er niets te zoeken. (Herman Wijffels, ex-ceo Rabobank en hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering Universiteit Utrecht, De Tijd 10/11/2012)

Enige leefbare resultaat zijn wijzelf

Het is helemaal niet zeker
maar misschien is kennis niet meer dan
een luciferdoosje waarin een kind gaatjes prikt
want zonder lucht kan er voor wat men denkt
te bezitten geen levensverwachting zijn
alle wetenschap begint klein, in de kubieke leegte
van een mensenhoofd ritselt en wriemelt het
van vreemde woorden en transplanteert
de tijd de dagen waarin wij bestaan
niet wij vinden de gedachten
maar de gedachten vinden ons
het enige meetbare, het enige
leefbare resultaat zijn wijzelf
Jan Geerts

Gottes Zeit en betekenis

Muziek was de weken en maanden daarna balsem op de wonde. Bach vooral, die me sindsdien nog doorleefder in de oren klinkt dan vroeger. Zijn cantate Actus Tragicus gaat me door merg en been, vooral wanneer de alt “Wie Gott mir verheissen hat: der Tod ist mein Schlaf geworden” aanheft. Al ben ik het niet altijd met Bach eens: “Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit.” Voor het afscheid van een dierbare is er geen “beste Zeit”, en God, daar denk ik het mijne van. Maar geen enkele componist, geen enkele kunstenaar slaagt er zo goed in als Bach om de grens af te tasten tussen leven en dood....

Bij een notie als het leven na de dood kan ik me weinig voorstellen. Dat er zoiets zou kunnen zijn als het “eeuwige leven” biedt me geen troost. Wel, en dat klinkt misschien paradoxaal, dat we maar een radertje zijn in de geschiedenis, een verwaarloosbaar detail op een verloren rotsblok ergens op de rand van het heelal. Dat het leven fundamenteel zinloos is, en dat we de betekenis ervan zelf moeten invullen. En dat mijn vader in die 81 jaar van zijn leven daarin geslaagd is. (Ivan Ollevier, De redactie)